पार्टी संगठनबिनै 'बिजुलीको चिम' लिएर चुनावी प्रतिस्पर्धामा होमिएका नरेन्द्र 

रुकुम पश्चिममा हुने प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा यसपटक कुलमान घिसिङ नेतृत्वको उज्यालो नेपाल पार्टीले प्रत्यक्ष उम्मेदवारका रूपमा नरेन्द्र के.सी.लाई अघि सारेको छ । यो उम्मेदवारी परम्परागत अर्थमा बलियो पार्टी संगठन, संरचना र संसाधन विना अघि बढाइएको एक असामान्य तर राजनीतिक रूपमा अर्थपूर्ण प्रयोग का रूपमा हेरिएको छ ।

नरेन्द्र के.सी. लामो समयदेखि विकास क्षेत्र, नागरिक समाज, पत्रकारिता र सुशासनको क्षेत्रमा क्रियाशील व्यक्ति भएकाले उनको उम्मेदवारीलाई केवल पार्टीको प्रतिनिधित्वभन्दा पनि व्यक्तिगत विश्वसनीयता र राजनीतिक असन्तुष्टिको अभिव्यक्ति का रूपमा लिने प्रवृत्ति देखिन्छ ।

पछिल्लो चुनावी माहोल

रुकुम पश्चिमको पछिल्लो चुनावी माहोल हेर्दा मतदातामा परम्परागत दलप्रति थकान, निराशा र अविश्वास बढ्दो देखिन्छ। ठूला दलहरूबीचको गठबन्धन, उम्मेदवार छनोटको अपारदर्शिता र पटक–पटक दोहोरिने अनुहारप्रति विशेषगरी युवा मतदाता र सचेत नागरिक वर्ग असन्तुष्ट देखिन्छन्।

यस सन्दर्भमा “पुरानै दल, पुरानै शैली” बाट परिणाम नआएको अनुभूति व्यापक बन्दै गएको छ। यही मनोविज्ञानले वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिहरू र स्वतन्त्र/नयाँ उम्मेदवारप्रति चासो बढाएको देखिन्छ।

पार्टी संगठन विना उम्मेदवारी : चुनौती र विशेषता

उज्यालो नेपाल पार्टीको रुकुम पश्चिममा सशक्त संगठनात्मक संरचना छैन । वडा, पालिका र जिल्ला तहमा परम्परागत पार्टीझैं जरा गाडिएको संगठन नहुँदा चुनावी व्यवस्थापन, जनसम्पर्क र मतदाता परिचालन मुख्य चुनौतीका रूपमा देखिन्छन्।
तर यसै कमजोरीलाई नरेन्द्र के.सी.को उम्मेदवारीले आंशिक रूपमा ताकतमा रूपान्तरण गरेको देखिन्छ।

• उनलाई “पार्टीको होइन, व्यक्तिको उम्मेदवार” भनेर बुझ्ने मतदाता वर्ग छ ।
•  नागरिक समाज, विकासकर्मी, शिक्षक, कर्मचारी, युवा र दलबाट विमुख मतदाताले उहाँलाई वैकल्पिक आवाजका रूपमा लिएका छन् ।
• संगठनभन्दा बढी नेटवर्क, व्यक्तिगत सम्बन्ध र सामाजिक विश्वास मा आधारित अभियान देखिन्छ ।

उज्यालो नेपाल पार्टी : दृष्टि र घोषणा पत्रका मुख्य लक्ष्य

उज्यालो नेपाल पार्टीले नेपाली राजनीतिमा स्पष्ट वैचारिक आधारसहित सुशासन, समृद्धि, सामाजिक न्याय र उज्यालो भविष्यको लक्ष्य अघि सारेको छ। पार्टीको घोषणापत्र अनुसार :

• भ्रष्टाचारमुक्त समाज निर्माण
• आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र र व्यापक रोजगारी सिर्जना
• गाँस, बास, कपास, शिक्षा र स्वास्थ्यलाई राज्यको अनिवार्य दायित्व बनाउने
• गैरआवासीय नेपालीलाई मताधिकार र लगानी प्रोत्साहन
• निजामती सेवा र मन्त्रालयहरूमा मेरिट र विज्ञतामा आधारित नियुक्ति
• युवा, इमानदार र सक्षम नागरिकलाई राजनीतिमा आकर्षित गर्ने

संविधान संशोधनका प्रमुख एजेन्डा

पार्टीले वर्तमान शासन प्रणालीका कमजोरीहरू सुधार गर्न संविधान संशोधनका निम्न एजेन्डा अघि सारेको छ ।

• निर्वाचन प्रणाली सुधार (समानुपातिक प्रणालीमा सुधार, बलियो सरकार निर्माण)
• प्रदेशमा प्रत्यक्ष निर्वाचित मुख्यमन्त्री र सानो (५ सदस्यीय) मन्त्रिमण्डल
• प्रदेश सभा हटाएर स्थानीय तहका प्रतिनिधि सम्मिलित प्रदेश परिषद् गठन
• संघीयता कायम राख्दै प्रदेश र स्थानीय संरचनाको पुनरावलोकन
• विषयगत मन्त्रालयमा विज्ञ नियुक्ति (केही मन्त्रालय निर्वाचित सांसदलाई)
• स्थानीय तह निर्वाचनलाई गैरदलीय बनाउने
• प्रधानमन्त्रीलाई आधा कार्यकालको सुरक्षा र न्यायपालिका सुधार

यी एजेन्डाहरूले उज्यालो नेपाल पार्टीलाई प्रणालीगत सुधार (System Reboot) को स्पष्ट राजनीतिक धार बोकेको दलका रूपमा चिनाउँछन्।

नरेन्द्र के.सी.को राजनीतिक छवि

नरेन्द्र के.सी.लाई रुकुम पश्चिममा भ्रष्टाचारविरुद्ध बोलेको, सुशासनको पक्षमा उभिएको र दबाबमा नझुकेको पात्र का रूपमा चिन्ने जमात उल्लेख्य छ। विगतमा विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षका रूपमा आर्थिक पारदर्शिता लागू गर्न खोज्दा भोग्नुपरेका चुनौती र अदालतबाट पुनःस्थापना भएको घटनाले उहाँको छविलाई “संघर्ष गरेर पनि नहट्ने” नेताको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

नेपाली काँग्रेसमा लामो समय बिताएर अन्ततः पार्टी परित्याग गर्नु पनि उहाँको उम्मेदवारीलाई व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा मूल्य र सिद्धान्तसँग जोडिएको निर्णय का रूपमा व्याख्या गरिन्छ।

जनप्रतिक्रिया र सम्भावना

मैदानस्तरको प्रतिक्रिया हेर्दा नरेन्द्र के.सी.प्रति यहाँ उल्लेखित तीनै प्रकारका प्रतिक्रिया देखिन्छन् ।

• खुला समर्थन
• मौन सहानुभूति
• र, ‘हेरेर निर्णय गर्ने’ मतदाता

यो उम्मेदवारीले परम्परागत दलको स्थिर मत आधारलाई प्रत्यक्ष रूपमा ठूलो असर पार्ने कि नपार्ने अझै स्पष्ट छैन। तर यसले चुनावी बहसलाई नीति, सुशासन र प्रणाली सुधारतर्फ मोड्ने भूमिका खेलेको देखिन्छ । 

यसबारेमा उनलाइ सोध्दा - “म स्वीकार गर्छु, मसँग परम्परागत अर्थमा बलियो पार्टी संगठन छैन। तर आज समस्या नै त्यही संगठनहरू हुन, जो जनताबाट टाढा छन्। म संगठनभन्दा माथि जनता र इमानदार राजनीतिमा विश्वास गर्छु । नागरिक समाजको विश्वास, मेरो २१ वर्षको काम र जनतासँगको सम्बन्ध नै मेरो संगठन हो। यदि संगठन बिना पनि सचेत नागरिक उठ्न सक्छ भन्ने उदाहरण बनाउन सकें भने, त्यो नै यो उम्मेदवारीको सबैभन्दा ठूलो सफलता हुनेछ । साथै कुलमान घिसिङ यो देशमा परिणाम ल्याउने गरि काम गर्न सक्ने आटिलो नेता, ब्युरोक्रयाट र टेक्नोक्रयाट भएको कारण म उनको र उनको पार्टीको तर्फबाट म रुकुम पश्चिममा उभिएको छु । चुनाव जिते भने रुकुम पश्चिमको राजनीतिमा साँच्चिकै नयाँ बदलाव आउने छ र रूकुमेलीको भाग्य र भविष्य बदलिने छ । जित्न सकिएन भने पनि रुकुमेली जनताको विचमा कुलमानको घिसिङको भिजन र काम गरेर परिणाम देखाउने नेतालाइ चिनाउने सुअवसर पाउने छु । साथै चुनाव पश्चात विजयी हासिल नभएमा म आफनै पुरानै पेशा व्यवसाय गर्ने छु  र सधै राजनीतिक दलको पेशेवर नेता तथा कार्यकर्ता रुपमा काम गर्ने छैन ।"

निष्कर्ष :

उज्यालो नेपाल पार्टीको तर्फबाट रुकुम पश्चिममा नरेन्द्र के.सी.को उम्मेदवारी संगठनात्मक शक्ति भन्दा राजनीतिक सन्देश र नैतिक दाबीमा आधारित प्रयोग हो । जित–हार जे भए पनि यस उम्मेदवारीले रुकुम पश्चिमको चुनावी राजनीतिमा

•   विकल्पको बहस,
•  पुराना दलप्रतिको प्रश्न,
• र, नागरिक केन्द्रित राजनीतिका सम्भावना लाई सतहमा ल्याएको छ ।

यस अर्थमा नरेन्द्र के.सी.को चुनावी उपस्थितिलाई केवल एक उम्मेदवारको प्रतिस्पर्धा होइन, स्थानीय राजनीतिमा नयाँ राजनीतिक चेतनाको संकेत का रूपमा हेर्न सकिन्छ  ।

नरेन्द्र के.सी. को हुन् ?

नरेन्द्र के.सी. रुकुम पश्चिमका एक अनुभवी सामाजिक अभियन्ता, विकासकर्मी तथा सुशासन विशेषज्ञ हुन् । उनीसँग २१ वर्षभन्दा बढी समयको राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विकास क्षेत्रमा कार्यअनुभव रहेको छ । सेवा, सुशासन र सामाजिक न्याय उनको पेशागत तथा वैचारिक पहिचान हो ।

उनी WASH (खानेपानी, सरसफाइ तथा स्वच्छता), सामाजिक परिचालन, सुशासन, विपद् व्यवस्थापन तथा परियोजना समन्वयजस्ता क्षेत्रहरूमा काम गर्दै रुकुम, जाजरकोट, नुवाकोट, सर्लाही, भक्तपुर र चितवन लगायतका जिल्लाहरूमा कार्यअनुभव हासिल गरेका छन्। स्थानीय तहदेखि राष्ट्रिय तहसम्म विकासका चुनौती र सम्भावनालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर उनले यही यात्रामा पाए ।

द्वन्द्वकालीन समयमा उनले सरकारी तथा निजी सञ्चार माध्यमहरूमा पत्रकारका रूपमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरे। यस कारण उनी पूर्व पत्रकार पनि हुन्। पत्रकारिताकै क्रममा उनले नीति निर्माण, समाज र जनजीवनलाई नजिकबाट बुझ्ने अवसर पाए। सोही अवधिमा उनले संयुक्त राष्ट्रसंघीय विश्व खाद्य कार्यक्रम (WFP) लगायतका अन्तर्राष्ट्रिय मानवीय संस्थासँग सहकार्य गर्दै सशस्त्र द्वन्द्वको जटिल परिस्थितिमा राहत तथा मानवीय सेवामा योगदान पुर्‍याएका छन्। यसैगरी विभिन्न गैरसरकारी संथाहरु USAID, UNICEF, SNV Nepal, Finland Government  Nepal Government र स्थानीय सरकारहरुमा वरिष्ठ पदहरू (Coordinator, Officer, Executive Director) मा रहेर काम गरिसकेका छन । साथै, उनी नेपाल रेडक्रस सोसाइटीसँग आबद्ध रही मानवीय सेवा सम्बन्धि कार्यमा सक्रिय रहे ।

शैक्षिक योग्यता हिसाबले उनले सुशासनमा स्नातकोत्तर (Master’s in Good Governance) तथा राजनीतिशास्त्रमा स्नातक उपाधि हासिल गरेका छन्। हाल उनी त्रिभुवन जनता माध्यमिक विद्यालय, रुकुम पश्चिमको विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्ष तथा सामुदायिक विद्यालय महासंघ, रुकुम पश्चिमका जिल्ला अध्यक्षको जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेका छन् ।

राजनीतिक पृष्ठभूमिको हिसाबले, उनले नेपाली काँग्रेस पार्टीका भातृ संगठनहरू नेपाल विद्यार्थी संघ र तरुण दल हुँदै जिल्ला तहका विभिन्न पार्टी संरचनामा रहेर काम गर्ने अनुभव प्राप्त गरेका छन्। उनी नेपाली काँग्रेसको शुभेच्छुक पत्रकार संगठन ‘नेपाल प्रेस युनियन’, रुकुमका संस्थापक अध्यक्ष तथा नेपाल पत्रकार महासंघ, रुकुमका संस्थापक सदस्य पनि हुन्। उपलब्ध अभिलेखअनुसार उनले २८ वर्षसम्म नेपाली काँग्रेस पार्टीमा सक्रिय भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।

तर पछिल्लो समय पार्टीभित्र देखिएको युवा पुस्तान्तरणको अभाव, अपारदर्शी कार्यशैली तथा नेतृत्व तहमा बढ्दो भ्रष्टाचारप्रति असहमति जनाउँदै उनी खुला रूपमा आलोचनात्मक बने। त्रिभुवन जनता माध्यमिक विद्यालय, मुसीकोट खलंगाको विद्यालय व्यवस्थापन समितिको अध्यक्षका रूपमा आर्थिक सुशासन लागू गर्न खोज्दा विभिन्न दबाब र अवरोधको सामना गर्नुपरेको उनको भनाइ छ। उच्च अदालत सुर्खेतको फैसला तथा न्यायिक प्रक्रियाबाट पुनःस्थापना भएपछि उनले नेपाली काँग्रेसको साधारण सदस्य समेत नरहने गरी पार्टी परित्याग गर्ने निर्णय गरे ।

उनीसँग रुकुम पश्चिमको समकालीन नागरिक समाज, स्थानीय राजनीति र राजनीतिक दलहरूको व्यवहारिक क्रियाशीलताबारे गहिरो अनुभव रहेको छ ।

पछिल्लो समयमा उनी आठबिसकोट नगरपालिका अन्तर्गत ‘सबैका लागि दिगो सरसफाइ तथा स्वच्छता (SUSWA)’ परियोजनामा WASH Coordinator  रूपमा कार्यरत थिए। सो जिम्मेवारीबाट राजीनामा दिएर हाल उनी उज्यालो नेपाल पार्टीको तर्फबाट रुकुम पश्चिम प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा प्रत्यक्ष उम्मेदवार बनेका छन् ।

लामो समयदेखि नागरिक समाज र विकास क्षेत्रमा सक्रिय रहँदै रुकुम पश्चिममा एक जिम्मेवार, बौद्धिक र इमानदार व्यक्तित्वको छवि बनाएका नरेन्द्र के.सी.अहिले नयाँ सोच, जवाफदेही नेतृत्व र प्रणालीगत सुधार (System Reboot)  स्पष्ट एजेन्डासहित राजनीतिमा अघि बढिरहेका छन् ।

- (नरेन्द्र के.सी.सँगको कुराकानीमा आधारित)