एउटा तस्वीर : हजारौँ उत्पीडितका सपना र परिवर्तनको नयाँ सन्देश !

कहिलेकाहीँ एउटा तस्वीर केवल आँखाले हेर्ने दृश्य हुँदैन, त्यो इतिहासको पीडा, पुस्तौँको संघर्ष, वर्तमानको उपलब्धि र भविष्यको सपनाको जीवन्त दस्तावेज पनि हुन्छ । माननीय मन्त्री सिता वादी र चौरजहारी नगर प्रमुख पुष्प वादीको यो तस्वीर त्यस्तै एउटा अर्थपूर्ण तस्वीर हो ।

यो तस्वीरमा दुई जना व्यक्तिले एउटा सम्मानको प्रतीक समातेका मात्र छैनन्, यसमा इतिहासदेखि अपमानित, बहिष्कृत, अवसरबाट वञ्चित र समाजको पिँधमा राखिएका वादी समुदायसहित समग्र उत्पीडित दलित, महिला र गरिब समुदायका हजारौँ सपना, संघर्ष र सम्भावनाहरू प्रतिबिम्बित भएका छन् ।

हिजो यही समाजमा वादी समुदायका मानिसहरूलाई मानवीय सम्मानबाट समेत वञ्चित गरिन्थ्यो । उनीहरूको क्षमता होइन, जात हेरिन्थ्यो । उनीहरूको ज्ञान होइन, जन्मको आधारमा हैसियत निर्धारण गरिन्थ्यो । उनीहरूको सपना होइन, सामाजिक हैसियतले भविष्यको सीमा तोकिदिन्थ्यो । छोरीहरूलाई शिक्षाभन्दा परम्परागत बन्धनमा राखिन्थ्यो । गरिबका सन्तानलाई ठूलो सपना देख्ने अधिकारसमेत नभएको जस्तो व्यवहार गरिन्थ्यो ।

तर इतिहास सधैँ शोषकको पक्षमा मात्र लेखिँदैन । जब उत्पीडित मानिसहरू चेतनशील हुन्छन्, जब उनीहरू अन्यायविरुद्ध आवाज उठाउँछन्, जब शिक्षालाई आफ्नो मुक्तिको हतियार बनाउँछन् र संगठित भएर संघर्ष गर्छन्, तब इतिहासको दिशा बदलिन थाल्छ ।

आज त्यही संघर्षको एउटा प्रतिनिधिमूलक दृश्य हाम्रो अगाडि छ ।

हिजो समाजको पिँधमा राखिएको समुदायका छोरीहरू आज राज्यको नेतृत्व गर्ने ठाउँमा पुगेका छन् । यो केवल व्यक्तिको सफलता होइन, पुस्तौँदेखि दबाइएका सपनाहरूले पाएको एउटा नयाँ उचाइ हो ।

यो तस्वीरले उत्पीडित समुदायलाई पाँच वटा गहिरा सन्देश दिएको छ ।

१‍. जन्म होइन, चेतना, शिक्षा र संघर्षले मानिसको भविष्य निर्धारण गर्छ :

कुनै मानिस कुन जातमा जन्मियो भन्ने कुरा उसको रोजाइ होइन। तर ऊ कस्तो समाज निर्माण गर्न चाहन्छ भन्ने कुरा उसको चेतना, विचार र कर्मले निर्धारण गर्छ। वादी समुदायमा जन्मिएकै कारण कसैले आफ्नो सपना सानो बनाउनुपर्ने छैन। दलित परिवारमा जन्मिएकै कारण कसैले नेतृत्व गर्ने आकाङ्क्षा त्याग्नुपर्ने छैन। गरिबको घरमा जन्मिएकै कारण कसैले आफ्नो भविष्य अँध्यारो देख्नुपर्ने छैन ।

जन्मले अवसर खोस्न खोज्ला, तर चेतना र संघर्षले अवसर सिर्जना गर्न सक्छन् ।

२. शिक्षा नै पुस्तौँ देखिको दासत्व तोड्ने सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार हो :

उत्पीडित समुदायका छोराछोरीलाई मेरो आग्रह छ : आफ्ना सन्तानलाई केवल विद्यालय पठाउने काममा सीमित नराखौँ, उनीहरूलाई प्रश्न गर्न, तर्क गर्न, अन्याय चिन्न, अधिकार माग्न र समाजको नेतृत्व गर्न सक्ने बनाऔँ ।

हामीलाई केवल अरूको घरमा काम गर्ने जनशक्ति होइन, आफ्नै उद्यम सञ्चालन गर्ने उद्यमी चाहिएको छ। केवल अरूको निर्णय कार्यान्वयन गर्ने व्यक्ति होइन, नीति निर्माण गर्ने नेतृत्व चाहिएको छ। केवल श्रम बेचेर बाँच्ने होइन, आफ्नो श्रम र सीपको मूल्य आफैँ निर्धारण गर्न सक्ने पुस्ता चाहिएको छ ।

बाबासाहेब डा. भीमराव अम्बेडकरले दिएको शिक्षा, संगठन र संघर्षको सन्देश आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ ।

३. पदमा पुग्नु उपलब्धि हो, तर उत्पीडितको जीवन बदल्नु वास्तविक सफलता हो :

आज मन्त्री र नगर प्रमुखको जिम्मेवारीमा पुग्नु गौरवको विषय हो। तर यो गौरव व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा मात्र सीमित हुनुहुँदैन। राज्यको शक्तिमा पुगेपछि आफ्नै समुदायका पीडा बिर्सिने होइन, ती पीडाको अन्त्य गर्ने जिम्मेवारी अझ बढ्नुपर्छ ।

वादी समुदायका बालबालिकाले विद्यालय छोड्नुपर्ने अवस्था अन्त्य होस्। दलित महिलाले जात र लिङ्गका कारण अपमानित हुन नपरोस्। गरिबले उपचार नपाएर ज्यान गुमाउन नपरोस्। भूमिहीनले आफ्नो घर र जमिनको अधिकार पाऊन्। बेरोजगार युवाले विदेशिन बाध्य हुन नपरोस् ।
यही परिवर्तनले नेतृत्वको उचाइ मापन गर्छ ।

४. महिला नेतृत्वले अर्को पुस्ताका हजारौँ छोरीहरूलाई सपना देख्ने साहस दिनुपर्छ :

एउटी उत्पीडित महिलाले नेतृत्वमा स्थान प्राप्त गर्दा त्यसको प्रभाव उनको व्यक्तिगत जीवनमा मात्र पर्दैन। उनको उपलब्धिले ती आमाहरूलाई आशा दिन्छ, जसले आफ्ना छोरीलाई पढाउन चाहन्छन्।

ती किशोरीहरूलाई हिम्मत दिन्छ, जसले समाजको डरले आफ्नो सपना लुकाइरहेका छन्। ती महिलालाई आत्मविश्वास दिन्छ, जसले विभेद र अपमान सहेर पनि आफ्नो पहिचान स्थापित गर्न संघर्ष गरिरहेका छन् ।

एउटी छोरीको सफलता हजारौँ छोरीका लागि सम्भावनाको ढोका बन्न सक्छ ।

५. अबको संघर्ष प्रतिनिधित्वबाट अधिकार र अधिकारबाट समान जीवनसम्म पुग्नुपर्छ :

हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने केही व्यक्ति राज्यको उच्च पदमा पुग्दैमा समग्र समुदायको मुक्ति हुँदैन। जबसम्म उत्पादनका साधन, आर्थिक स्रोत, शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी र निर्णय प्रक्रियामा समान पहुँच स्थापित हुँदैन, तबसम्म सामाजिक न्याय अधुरै रहन्छ ।

त्यसैले उत्पीडित समुदायको आन्दोलन केवल पद प्राप्तिको आन्दोलन होइन, सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक रूपान्तरणको आन्दोलन बन्नुपर्छ । अब उत्पीडित समुदायले आफैँलाई बदल्ने समय आएको छ ।

हामीले आफ्नो समुदायभित्र रहेको अशिक्षा, अन्धविश्वास, विभाजन, निराशा र परनिर्भरताविरुद्ध पनि संघर्ष गर्नुपर्छ । अरूले आएर हाम्रो जीवन बदलिदिन्छन् भनेर पर्खिने होइन, आफैँ संगठित हुने, आफ्ना अधिकार बुझ्ने, आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बन्ने र नयाँ पुस्तालाई ज्ञान तथा सीपले सुसज्जित बनाउने अभियान चलाउनुपर्छ ।

हामीले आफ्ना सन्तानलाई जातका कारण हीनभावना होइन, आफ्नो मानव अस्तित्वप्रति गौरव गर्न सिकाउनुपर्छ। तर त्यो गौरव अरूलाई होच्याएर होइन, समानता र मानवीय सम्मानको आधारमा निर्माण हुनुपर्छ ।

हामीले विभेद गर्ने व्यक्तिसँग मात्र होइन, विभेदलाई जन्माउने र पुस्तौँसम्म टिकाइराख्ने सामाजिक संरचनासँग वैचारिक संघर्ष गर्नुपर्छ ।

अन्तिम सन्देश : अब हाम्रो सन्तानको परिचय उसको जातले होइन, उसको क्षमता र योगदानले बनोस् !

मन्त्री सिता वादी र नगर प्रमुख पुष्प वादीको यो तस्वीरलाई म केवल दुई व्यक्तिको भेटघाटका रूपमा हेर्दिनँ। यसलाई इतिहासदेखि दबाइएका समुदायका छोरीहरूले पनि राज्यको नेतृत्व गर्न सक्छन् भन्ने सम्भावनाको प्रतीकका रूपमा हेर्छु ।

तर यो तस्वीरसँगै हाम्रो मनमा एउटा सपना पनि जाग्नुपर्छ, भोलि कुनै वादी छोरीले मन्त्री बन्नका लागि आफ्नो जातीय पहिचान लुकाउन नपरोस् । कुनै दलित युवाले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्न सयौँ अपमान सहनु नपरोस् । कुनै गरिबको सन्तानले आर्थिक अभावका कारण आफ्नो प्रतिभा मार्न नपरोस्। कुनै महिलाले नेतृत्वमा पुग्न पुरुषको कृपामा निर्भर रहन नपरोस् ।

हिजो हाम्रा पुर्खाहरूले अपमान सहेर जीवन बिताए, आजको पुस्ताले संघर्ष गरेर ढोका खोल्दैछ, अबको पुस्ताले ज्ञान, क्षमता र आत्मसम्मानका साथ समानताको समाज निर्माण गर्नुपर्छ ।

हामीलाई दया होइन, अधिकार चाहिएको छ । आश्वासन होइन, अवसर चाहिएको छ। भाषणमा सम्मान होइन, व्यवहारमा समानता चाहिएको छ। केवल अनुहारको प्रतिनिधित्व होइन, निर्णय गर्ने वास्तविक अधिकार चाहिएको छ ।

किनकि हाम्रो सपना कुनै एउटा मन्त्री, एउटा नगर प्रमुख वा केही व्यक्तिको सफलतामा समाप्त हुँदैन ।

हाम्रो सपना त यस्तो समाज निर्माण गर्नु हो, जहाँ कुनै बच्चाले जन्मकै कारण अपमानित हुन नपरोस्, कुनै महिलाले लिङ्गका कारण अवसर गुमाउन नपरोस्, कुनै गरिबले अभावका कारण सपना मार्न नपरोस् र कुनै समुदायले आफ्नो पहिचानका कारण शिर झुकाउन नपरोस् ।

त्यो दिन मात्र हाम्रो संघर्ष सार्थक हुनेछ, त्यो दिन मात्र वास्तविक मुक्ति सम्भव हुनेछ ।शिक्षित बनौँ, संगठित बनौँ, आत्मनिर्भर बनौँ र विभेदमुक्त समाज निर्माणका लागि संघर्ष गरौँ ।

उत्पीडितको मुक्ति कसैको दयाबाट होइन, आफ्नै चेतना, संगठन, संघर्ष र अधिकारबाट सम्भव हुन्छ ।