दशैँको यात्रा : खुसीसँगै आउने त्यो डर

दशैँको आगमनसँगै नीलो आकाश, सिरसिर चल्ने चिसो हावा र गाउँघरको रौनकले मनमा छुट्टै उत्साह ल्याउँछ ।

काठमाडौँको व्यस्त दैनिकीबाट केही दिनका लागि भएपनि राहत मिल्ने र गाउँ जाने सोचले मन प्रफुल्लित हुन्छ । तर, यही खुसीसँगै एउटा डर र उकुसमुकुस पनि मनमा सल्बलाउन थाल्छ, के गाउँ जाने यात्रा आरामदायि र सहज होला या उस्तै कष्टकर र जोखिमपूर्ण हुने हो ?

यो प्रश्न मनमा उठ्नेबित्तिकै म केही वर्षअघिको एउटा यात्रामा पुग्छु(दशैँ सकिएपछि रुकुमबाट काठमाडौँ फर्कदाको त्यो यात्रा आजपनि अनेक प्रश्नसंगै मनमा बसिरहेको छ ।

आमाको बिदाइ र असहज यात्राको सुरुवात

दशैँको टीका सकिएपछि काठमाडौँ फर्कने दिन आयो । ममी आफैँ मेरो झोला बोक्न सघाउँदै पश्चिम रुकुमको मुसिकोट खलङ्गासम्म आउनुभयो । आमाको त्यो माया, बिदाइको क्षण र आशीर्वादले मन त्यसै पनि भारी भैरहेको थियो ।

मैले पहिलेनै नाइट बसको टिकट मिलाइसकेको थिएँ । कम्तीमा सिटको निश्चिन्तता त थियो भन्ने लागेको थियो ।

तर, गाडी खलङ्गाबाट अघि बढ्दै जाँदा यात्राको सास्ती सडकभरि देखिन थाल्यो । करिब ४० जना यात्रु अट्ने क्षमताको बसमा मान्छे थपिँदै गए । सिट सकिएपछि गाडीको बीच भाग अर्थात् करिडोरमा म्याट ओछ्याएर यात्रु राख्न थालियो भने कोही उभिएरै यात्रा गर्न बाध्य भए ।

करिब ६० देखि ७० जनासम्म यात्रु खाँदिएपछि गाडीभित्र हावा गुम्सिएको महसुस हुन थाल्यो । मान्छेहरू यति कोच्चिएका थिए कि खुट्टा टेक्ने ठाउँसमेत थिएन । झोला राख्ने ठाउँ नपुगेर एउटा झोला त रातभर काखमै च्यापेर यात्रा गरें।

सबैभन्दा दुःखलाग्दो कुरा, उभिएका वा भुइँमा बसेका यात्रुहरूले पनि पूरा भाडा नै तिरेका थिए ।

रुकुमकोटको दुई घण्टा र अनुत्तरित प्रश्न

हाम्रो गाडी रुकुम पूर्वको रुकुमकोट हुँदै अघि बढ्दै थियो । जिल्ला प्रहरी कार्यालय अगाडिको चेकपोस्टमा प्रहरीले गाडी रोक्यो ।

क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोकेको भन्दै प्रहरीले कडाइ गर्यो । अर्को गाडीको व्यवस्था गरेर बाँकी यात्रुलाई नपठाएसम्म गाडी अघि बढ्न नदिने भनियो ।

हामी करिब दुईदेखि ढाई घण्टासम्म त्यहीँ रोकियौँ ।

तर अचम्मको कुरा के भयो भने, त्यस अवधिमा न अर्को गाडी आयो, न यात्रु घटे ।

त्यसपछि के भयो भन्ने हामी यात्रुलाई थाहा भएन । तर, दुई घण्टाअघि असुरक्षित भनेर रोकिएको गाडी त्यही यात्रु र लगभग उही अवस्थासहित फेरि काठमाडौँतर्फ अघि बढ्नुले हामी यात्रुहरूमा अनेक प्रश्न भने जन्मायो ।
यदि त्यो अवस्था असुरक्षित थियो भने पछि कसरी सुरक्षित भयो रु र यदि सुरक्षित नै थियो भने हामीलाई दुई घण्टासम्म किन रोकियो ?

त्यो घटनाले यात्रु, यातायात व्यवसायी र अनुगमन गर्ने निकायबीचको सम्बन्ध र प्रणालीबारे धेरै प्रश्नहरू छोड्यो ।

खानपिनदेखि शौचालयसम्मको सास्ती

लामो दूरीको यात्रामा यात्रुको अर्को ठूलो समस्या खानपिन र शौचालयको हो ।

यो यात्रामा गाडी त्यस्ता होटलहरूमा रोकियो, जहाँ होटेलहरु यकान्तमा थिए, यात्रुले अपेक्षा गरेजस्तो खाना र सरसफाइका अन्य विकल्पहरु थिएनन । कतिपय ठाउँमा खाना ताजा र सफा नभएको महसुस भयो । शौचालयको अवस्था पनि निकै अस्तव्यस्त थिए । 

यात्रुले लामो दूरीको यात्रा गर्दा पैसा मात्र होइन, आफ्नो समय, स्वास्थ्य र सुरक्षासमेत गाडीवालाको व्यवस्थापनमाथि भरोसा गरेर यात्रा गरिरहेको हुन्छन। त्यसैले बाटोमा खाना र शौचालयजस्ता आधारभूत सुविधाको अवस्था पनि यात्रुको अधिकार र सम्मानसँग जोडिएको विषय हो ।

नागढुङ्गामा पुगेपछि फेरि उही प्रश्न

भोलिपल्ट काठमाडौँ छिर्ने मुख्य नाका नागढुङ्गा पुग्दा प्रहरीहरू बसभित्र छिरेर सामान्य जाँच गरे ।

तर, बसभित्र क्षमताभन्दा धेरै यात्रु रहेको अवस्था स्पष्ट देखिँदादेखिँदै पनि यात्रा रोकिएन ।

काठमाडौँ ओर्लिँदा लामो सास्ती सकिएको राहत त मिल्यो । तर, त्योसँगै एउटा गम्भीर प्रश्न मनमा रहिरह्यो(कानूनी राज्य हो भने यात्रुको सुरक्षा कहिले र कसरी हुन्छ होला ?

अर्को दशैँ, उही डर

आज फेरि अर्को दशैँको मुखमा उभिँदा त्यो यात्रा सम्झिन्छु ।

अविरल वर्षाका कारण धेरै ठाउँका सडकको अवस्था अझै चुनौतीपूर्ण हुन सक्छ । एकातिर बिग्रिएका सडकको जोखिम छ भने अर्कोतिर चाडपर्वको समयमा यात्रुको चाप बढ्दा फेरि उस्तै अस्तव्यस्त, भीडभाडपूर्ण र असहज यात्रा गर्नुपर्ने हो कि भन्ने डर छ ।

दशैँ सबैको कर्मथलोबाट घर फर्किने पर्व हो । आमाबुबा, परिवार र आफन्त भेट्न गाउँ फर्किने यात्रुहरूका लागि यात्रा नै अर्को दुःखको कारण नबनोस भन्ने लागिरहन्छ ।

यात्रुले तोकिएको पूरा भाडा तिरेपछि उसले सुरक्षित, सम्मानजनक र सहज यात्रा गर्न पाउनु उसको अधिकार हो ।

चाडपर्वमा यात्रुको बाध्यताको फाइदा उठाउँदै क्षमताभन्दा बढी यात्रु बोक्ने प्रवृत्ति कहिलेसम्म चलिरहने रु सडकको अवस्था र सवारीको क्षमताको प्रभावकारी अनुगमन कहिले हुने रु नियम उल्लङ्घन देख्दा तत्काल कारबाही गर्ने प्रणाली कहिले प्रभावकारी बन्ने ?

यी प्रश्नको जवाफ कुनै एउटा यात्रुले मात्र खोजेको होइन । हरेक दशैँमा गाउँ फर्किने हजारौँ यात्रुको साझा चासो हो ।

यसपालिको दशैँमा कम्तीमा एउटा कुरा नदोहोरियोस(घर पुग्ने खुसी बोकेर निस्किएका यात्रुहरू बाटोमै आफ्नो अलपत्र र असुरक्षित हुन नपरोस् ।

दशैँको यात्रा गन्तव्यसम्म पुग्ने यात्रा होइनस यो परिवारसम्म सुरक्षित फर्किने यात्रा हो । 

दशैंको शुभकामना !!