डिग्रे शाइकुमारी मन्दिरमा भएको आगजनी र यसको संकेत

राप्ती भेरी क्षेत्रकै ऐतिहासिक, अलौकिक र पवित्र शक्तिपीठ डिग्रेशाइकुमारी मन्दिरको मुख्य पूजा गरिने स्थान (गर्भगृह) मा एक युवाद्वारा गरिएको आगजनीको घटना अत्यन्तै दुःखद, निन्दनीय र मन अमिलो बनाउने खालको छ।

धार्मिक र सांस्कृतिक आस्थाको केन्द्रमा यसरी क्षति पुग्नुले सम्पूर्ण हिन्दुधर्मालम्बी र स्थानीय समुदाय र जिल्लाबासीलाई गहिरो चोट पुर्‍याएको छ।

यो मन्दिर केवल एउटा धार्मिकस्थल मात्र होइन, यो त साक्षात महायोगी स्वामी खप्तड बाबाले लामो समयसम्म योग, साधना र ध्यान गरेर अलौकिक ऊर्जा भरेको पवित्र तपोभूमि पनि हो।

यस्तो शान्त र सिद्ध भूमिमा लागेको आगोलाई सनातन धर्म, संस्कृति र ज्योतिषशास्त्रले सामान्य घटनाको रूपमा मात्र लिँदैन। यसलाई विभिन्न धार्मिक ग्रन्थ र लोकविश्वासका आधारमा विशेष 'दैवीय संकेत' वा 'अनिष्टको सूचक' मान्ने गरिन्छ।

मन्दिरमा हुने यस्ता आगलागीलाई धार्मिक र ऐतिहासिक परिप्रेक्ष्यबाट यसरी विश्लेषण गर्न सकिन्छ:

१. धार्मिक तथा ज्योतिषीय दृष्टिकोण (कस्तो संकेत मानिन्छ?)

हिन्दु शास्त्रहरू (जस्तै : वराह संहिता, मत्स्य पुराण र ज्योतिष शास्त्रका शकुन शास्त्रहरू) मा मन्दिर, प्रतिमा वा पवित्र स्थलहरूमा हुने क्षतिका बारेमा गम्भीर विश्लेषण गरिएको छ:

अपशकुन र अनिष्टको संकेत: मन्दिरको गर्भगृह वा मुख्य पूजा गरिने स्थानमा आगो लाग्नुलाई ठूलो अपशकुन (भय सूचक) मानिन्छ। यसले उक्त क्षेत्र वा राष्ट्रमा कुनै प्राकृतिक विपत्ति, महामारी, वा सामाजिक अशान्ति आउन सक्ने संकेत गर्छ भन्ने जनविश्वास छ।

साधनाको अपमान र देवीको क्रोध: स्वामी खप्तड बाबा जस्ता सिद्ध पुरुषले ध्यान गरेको भूमिमा यस्तो कुकृत्य हुनुले समाजमा नकारात्मक ऊर्जा, तामसी प्रवृत्ति र अधर्म बलियो हुँदै गएको संकेत गर्छ। लोकविश्वास अनुसार, जब समाजमा पाप वा मन्दिरको मर्यादा उल्लंघन, मन्दिर क्षेत्रमा ज्ञात/अज्ञात अधार्मिक व्यक्तिहरुको प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष अनैतिक तथा भ्रष्ट गतिविधिहरु बढछ, तब देवी-देवताको 'प्रकोप' वा 'क्रोध' का कारण यस्ता अप्रत्याशित घटनाहरू घट्ने गर्छन् ।

नेतृत्व वर्गमा संकट: प्राचीन मान्यता अनुसार, राज्यको मुख्य मन्दिर वा शक्तिपीठमा क्षति हुनु भनेको देशको नेतृत्व, शासक वा प्रमुख व्यक्तिहरूमा संकट आउनु हो।

२. इतिहासमा मन्दिरहरूमा भएका आगलागी र तिनका परिणाम (तथ्य र विश्लेषण)

इतिहासमा नेपाल र भारतका धेरै प्रसिद्ध मन्दिरहरूमा आगलागी वा आक्रमण भएका घटनाहरू छन्। ती घटनाहरू पछि भएका सामाजिक र राजनीतिक परिवर्तनहरूलाई मानिसहरूले 'दैवीय संकेत' सँग जोडेर हेर्ने गरेका छन्:

क) स्वयम्भूनाथ र काठमाडौँका मन्दिरहरू (नेपाल)

नेपालको इतिहासमा मल्ल काल र शाह कालमा धेरै पटक प्रमुख मन्दिरहरूमा आगलागी वा भूकम्पबाट क्षति भएका रेकर्डहरू छन्।

चलन/विश्वास: इतिहासकारहरूका अनुसार, जब-जब काठमाडौँका प्रमुख मन्दिर वा दरवार क्षेत्रमा आगलागी हुन्थ्यो, त्यसको केही समयभित्रै राजाको मृत्यु हुने, भोकमरी लाग्ने वा देशमा ठूलो राजनीतिक विद्रोह हुने गरेको पाइन्छ। यसलाई जनताले सधैं 'देवता रिसाएको' संकेतका रूपमा बुझ्थे।

ख) पशुपतिनाथ मन्दिर र आसपासका आगलागी

पशुपतिनाथ क्षेत्रमा विभिन्न कालखण्डमा भएका आगलागी वा क्षतिका घटना लगत्तै देशमा ठूला राजनीतिक परिवर्तन वा दरवारिया संकटहरू (जस्तै पर्वहरू, हत्याकाण्डहरू) भएका उदाहरण इतिहासमा पाइन्छन्। जसका कारण नेपाली समाजमा मन्दिरको क्षतिलाई 'शासन वा सरकार परिवर्तनको संकेत' मान्ने बलियो आधार बन्यो।

ग) जगन्नाथ मन्दिर (पूरी, भारत)

भारतको उडिसास्थित प्रसिद्ध जगन्नाथ मन्दिरको इतिहासमा पनि कयौँ पटक आक्रमणकारीहरूले आगो लगाउने प्रयास गरेका थिए।

तथ्य: इतिहासमा जब-जब विदेशी आक्रमणकारीहरूले मन्दिरमा आगो लगाए वा मूर्ति तोडे, त्यसपछि उक्त क्षेत्रमा ठूलो अनिकाल पर्यो र तत्कालीन शासकहरूको पतन भयो। यसलाई भगवान जगन्नाथको न्याय र दैवीय दण्डको रूपमा इतिहासमा व्याख्या गरिएको छ।

३. घटनाको सामाजिक र मनोवैज्ञानिक विश्लेषण

धार्मिक संकेतबाहेक, आजको आधुनिक समाजमा यस्तो घटनालाई निम्न तथ्यहरूका आधारमा पनि हेर्नुपर्छ:

धार्मिक सहिष्णुतामाथि प्रहार: नेपालमा सदियौँदेखि कायम रहेको धार्मिक सद्भाव र सहिष्णुतालाई बिथोल्न कतिपय तत्वहरूले मानसिक रूपमा कमजोर युवाहरूलाई प्रयोग गर्ने वा उक्साउने गरेको पनि हुनसक्छ।

मानसिक स्वास्थ्य र भ्रम (Delusion): मन्दिरमा एक्कासि आगो लगाउने व्यक्तिहरूको पृष्ठभूमि हेर्दा धेरैजसो गम्भीर मानसिक रोग (Psychosis) बाट पीडित, लागुऔषधको दुर्व्यसनीमा फसेका वा भ्रममा परेका युवाहरू हुने गरेका छन्। उनीहरूले कुनै दैवीय वा सचेत राजनीतिक कारणले नभई मानसिक सन्तुलन गुमाएर यसो गर्छन्।

निष्कर्ष तथा समाधान

डिग्रे शाइकुमारी मन्दिरमा भएको यो घटना केवल एउटा भौतिक क्षति मात्र होइन, यसले लाखौँ भक्तजनको भावनामा गहिरो चोट पुर्‍याएको छ। ढुङ्गा-माटो त फेरि जोडिएला, तर खप्तड बाबाको तपोभूमिमा लागेको यो डढेलोले समाजलाई स्तब्ध बनाएको छ।

धार्मिक मान्यता अनुसार यस अनिष्टको संकेतलाई चिर्न मन्दिरमा 'क्षमा पूजा' र 'शुद्धीकरण' गरिनु आवश्यक छ, ताकि नकारात्मक ऊर्जा हट्न सकोस्। अर्कोतर्फ, वैज्ञानिक र कानुनी रूपमा प्रहरी प्रशासनले ती युवाले कुन उद्देश्यले वा कस्तो मानसिक अवस्थामा यो कार्य गरे भन्ने कुराको गहिरो अनुसन्धान गरी सत्यतथ्य बाहिर ल्याउनु जरुरी छ।

हे, डिग्रेशाइकुमारी माता !

सबैलाई सद्बुद्धि देऊ, र यो अनिष्टबाट सम्पूर्ण राप्ती भेरी, कर्णालीबासी र राष्ट्रको रक्षा गर।

(लेखक के.सी., पुर्व पत्रकार, नागरिक समाजका प्रतिनिधि र सुशासन अभियन्ता हुनुहुन्छ ।)